Opinie, Markt
5 september 2016

Hans van Cleef: “Het nut van onmogelijke voorspellingen”

"Psychologische factoren spelen grote rol bij olieprijs"

Het herstel van de olieprijs in de eerste helft van het jaar (van USD 27/vat naar USD 52/vat) kwam vooral door speculatie en een paar tijdelijke productiestoringen. De marktverwachting ten aanzien van verdere prijsdalingen veranderde nadat Saudi-Arabië had aangegeven mogelijk de productiegroei van olie te ‘bevriezen'. Toch nam het effect van deze woorden aan het begin van de zomer af en daalde de olieprijs weer richting USD 40/vat. Begin augustus vond de Saudische olieminister het tijd om zijn kunstje te herhalen. Hij pleegde opnieuw een ‘verbale interventie'. En met succes. De olieprijs herstelde weer tot boven de USD 50/vat.

Al met al werd de markt dit jaar op flinke olieprijsbewegingen getrakteerd, zonder dat de achterliggende structurele factoren - zoals vraag en aanbod - daadwerkelijk al sterk zijn veranderd. De praktijk leert dat prijsbewegingen vaak eerder komen en agressiever zijn dan analisten inschatten. Daardoor is het de vraag of de olieprijs wel te voorspellen is. Het antwoord is simpel: nee.

Desondanks geven wij op het Economisch Bureau van ABN AMRO dagelijks prijsverwachtingen af. Niet alleen voor olieprijzen, maar ook voor andere belangrijke grondstoffen en voor rentestanden, valuta's en economische indicatoren. Deze verwachtingen zijn een weerspiegeling van macro-economische scenario's die wij opstellen. We gebruiken die om risico's in te schatten met het oog op financieringen, investeringen en beleggingen voor onze klanten en voor onze bank.

Een aantal aspecten van de prijsontwikkeling van olie is goed in te schatten. Uitgangspunt is dat de prijs de verhouding tussen vraag en aanbod weerspiegelt, aangevuld met een visie op de valuta. Olieprijzen worden immers verhandeld in dollars. Zodoende heeft de koers van de dollar voor ons in Europa ook een effect op de olieprijs.
“Nu de OPEC haar rol als zogeheten swing producer heeft losgelaten, is het overaanbod verder toegenomen”

De vraag wordt bepaald door (onze inschatting van) de economische ontwikkeling van olieconsumenten. Bij een normale mondiale economische groei nam de vraag naar olie in het verleden gelijkmatig toe. Momenteel zien we echter dat dit principe onder druk staat. De vraag naar olie in Europa en de VS neemt minder snel toe door efficiencymaatregelen en duurzame alternatieven voor olie. In opkomende markten, vooral in Azië, neemt de vraag nog wel sterk toe.

Door de opkomst van schalieolie in de VS is het mondiale aanbod van olie flink toegenomen. Tot voor kort stuurde en stabiliseerde de OPEC de prijs van olie door de productie aan te passen aan de vraag. Nu de OPEC haar rol als zogeheten swing producer heeft losgelaten, en zelfs inzet op behoud of uitbreiding van haar marktaandeel, is het reeds bestaande overaanbod nog verder toegenomen. Toch is ook dit effect goed in te schatten.

De moeilijkheid bij het voorspellen van de olieprijs heeft vooral te maken met psychologische factoren. Zodra beleggers en investeerders angstig worden dat bijvoorbeeld de onrust in het Midden-Oosten de productie in grote olieproducerende landen zal raken, leidt dat direct tot prijsstijgingen. Ook weersomstandigheden kunnen een grote invloed hebben op de olieproductie. Een tropische storm in de Golf van Mexico kan de olieproductie daar stilleggen en heeft dan prijsopdrijvende gevolgen. Maar zodra de markt zich vooral richt op het bestaande overaanbod - en ervan uitgaat dat dit nog wel even stand zal houden - zien we de prijzen dalen. Zoals dit jaar goed is te zien, is speculatie door grote marktpartijen als hedgefondsen vaak bepalend voor de richting van de olieprijs.

Voor een olie-analist is het bijna onmogelijk om externe factoren zoals het weer of geopolitieke spanningen te voorspellen. Prijsverwachtingen van ons Economisch Bureau zijn dan ook vooral gebaseerd op de vraag- en aanbodanalyses met betrekking tot olie en op onze valuta-visie. Ze zijn een afgeleide van onze macro-economische scenario's, aangevuld met inschattingen over mogelijke marktspeculatie. Komen deze verwachtingen altijd uit? Hoewel het door ons verwachtte herstel van de olieprijs in 2016 vooralsnog goed is uitgekomen, is dat helaas lang niet altijd het geval. Daarom moeten deze verwachtingen niet worden gezien als de waarheid. Ze dienen puur als duiding van de prijsontwikkeling en zijn bedoeld om beleggings- en financieringsbeslissingen te kunnen nemen in deze zeer complexe markt.

Hans van Cleef is senior sectoreconoom energie bij ABN AMRO Bank, @ABNAMROeconomen. Op Twitter is hij actief onder @hansvancleef. Hij schrijft zijn columns op persoonlijke titel.