Opinie, Klimaat
11 december 2017

Follow That

Hans van Cleef: “Alle partijen moeten water bij de wijn doen”

Na vier jaar is het eindelijk zover. Er komt een vervolg. En dan niet één uit de reeks van Harry Potter, Star Wars of James Bond, maar een vervolg op het Energieakkoord. Voor veel mensen wellicht nog een ‘ver-van-mijn-bed' show, maar voor de energiesector - en geïnteresseerden zoals ikzelf - een nieuwe spannende episode in de serie die Energietransitie heet.

Deze keer wordt het nog spannender. Ditmaal gaan de afspraken verder dan ooit. Nu gaat iedereen, maar dan ook iedereen, het beleven. Immers, de komende jaren zal de energietransitie ons leven veranderen, zullen we drastische aanpassingen zien in de gebouwde omgeving, en zullen we het allemaal gaan voelen in de portemonnee. En dat is maar goed ook. De noodzaak van verandering dringt steeds verder door, maar nog lang niet iedereen is aan boord. Klimaatverandering is nog niet van iedereen. Het wordt gevoeld een thema dat zich vooral in de toekomst en in andere werelddelen afspeelt. Bij steeds meer mensen in het rijke Westen begint echter het besef te komen dat we wel degelijk nog iets kunnen veranderen. Dat wij het ons kunnen veroorloven om na te denken over - en te werken aan - vergaande oplossingen voor een probleem dat steeds urgenter begint te worden. Zelfs als je nog niet helemaal overtuigd bent, dan nog is het verstandig om aan te haken. Omdat het economische kansen biedt, maar vooral ook omdat het risico van niet handelen simpelweg te groot is.
“Polarisatie is het laatste wat je kunt gebruiken”

Het Regeerakkoord liet al een flinke ambitie zien ten aanzien van de klimaatdoelstellingen. Volgens doorrekeningen van het Planbureau van de Leefomgeving is het Regeerakkoord goed voor 49% van de te halen doelstellingen. Nu rest dus de taak aan de partijen die mee mogen praten over het Energieakkoord 2.0 om de andere 51% in te vullen. Het startschot werd op 4 december gegeven in Den Haag. Dit bleek een voorzichtige uiteenzetting van de procedure te zijn. Maar de hoofdrolspelers in het debat slepen de messen en gaven al voorzichtig hun ambities, eisen en wensenlijstjes door.

Om tot een succesvol Energieakkoord 2.0 te komen is draagvlak, ambitie en saamhorigheid nodig. Polarisatie is dan het laatste wat je kunt gebruiken. En dat is precies wat de laatste tijd steeds meer gebeurt. Een voorbeeld hiervan is de discussie rondom Carbon Capture and Storage (CCS). De reacties vanuit de industrie op de kabinetsplannen om 18 megaton CCS bij hen neer te leggen, en dat te gebruiken om de CO2-uitstoot te verminderen, waren niet mals. Het aandeel voor de industrie zou onevenredig groot zijn, de doelstellingen onrealistisch en de kosten te hoog om concurrerend te blijven. Maar ook de NGO's waren tegen CCS. Natuur en Milieu startte zelfs een petitie. Nu blijkt dat men niet tegen CCS als technologische (tijdelijke) oplossing is, maar vooral tegen de financiering hiervan uit het potje ten behoeve van duurzame energie. Oplossingen werden niet gegeven, maar zoals de directeur van Natuur en Milieu zei: ‘Soms moet je gewoon ergens tegen zijn om een signaal af te geven'. Op deze manier schieten NGO's wellicht hun doel voorbij en frustreren zij mogelijk het proces eerder dan dat ze bijdragen aan de oplossing.

Dat het meedenken en het bieden van alternatieven kan bijdragen aan verandering blijkt uit het initiatief van Follow This. Deze beweging heeft als doel de energietransitie te versnellen door Shell duurzaam te maken. Door het kopen van Royal Dutch Shell aandelen wil men als aandeelhouder ervoor zorgen dat Shell het voortouw neemt bij het veranderen, en dus verduurzamen, van de mondiale energievoorziening. Bij de presentatie van de laatste kwartaalcijfers heeft Shell haar groene ambitie getoond door meer in te gaan zetten op het verlagen van haar eigen CO2-footprint, en die van haar klanten. De niet te beantwoorden vraag hierbij is hoe groot de rol van Follow This bij deze besluitvorming is geweest. Ik zou er nu voor kunnen pleiten dat - in het kader van goed voorbeeld doet goed volgen - alle partijen uit de (traditionele) energiesector lid zouden moeten worden van de bekende NGO's. Onder het motto ‘Follow That' zouden groene ambities breder kunnen worden gesteund, en tevens ambitieuze alternatieven worden aangedragen om de sector en NGO's zo meer naar elkaar toe te laten bewegen. Hoewel het een grappig idee lijkt, gaat dat wat te ver.

Dat CCS een van de oplossingen is om CO2-uitstoot tijdelijk terug te dringen en daarmee tijd te winnen om tot structurele oplossingen te komen, is onvermijdelijk. Diederik Samson zei onlangs op het Energiepodium Debat dat het niet uit moet maken uit welk potje er wordt betaald. Oftewel, als CCS niet uit het SDE-potje komt, dan moet het geld op een andere manier worden opgebracht. De kosten hiervoor komen evengoed uiteindelijk bij het bedrijfsleven en de consument te liggen.

Het is duidelijk dat de volgende fase van de energietransitie een enorme opgave is. Maar dat was de 40% kostendaling in offshore wind bij het Energieakkoord 1.0 ook. Hoewel onmogelijk geacht, werd dit doel al in twee jaar tijd gerealiseerd: waar ambitie al niet toe kan leiden. Om Nederlands goed te kunnen ‘polderen', en tot een nieuw ambitieus energieakkoord te komen, is het nodig dat alle partijen water bij de wijn doen. Dat betekent dat de hele energiesector, industrie, NGO's, en aanverwante bedrijven - zoals ABN AMRO vanuit de financiële sector -, verder moeten kijken dan hun eigen korte-termijnagenda. Het houdt ook in dat er duidelijke - en eerlijke - communicatie nodig is over de doelen, oplossingen en gevolgen van deze oplossingen. Niet alleen naar elkaar, maar ook naar de rest van de maatschappij. Met één geluid uit de mond van alle deelnemers aan het nieuwe Energieakkoord. Zelfs als de boodschap niet altijd even prettig is richting eigen achterban. Alleen dan kan betrokkenheid verder toenemen en krijgen we (nog) meer draagvlak. Zo kan het vervolgdeel in deze Energietransitie-serie andermaal een kaskraker worden.

Hans van Cleef is senior energie-econoom bij ABN AMRO Bank, @ABNAMROeconomen. Op Twitter is hij actief onder @hansvancleef